Hadis usûlü terimleri rehberi

Adâlet ve zabt sahibi râvilerin muttasıl senedle rivayet ettiği, şâz ve muallel olmayan hadis.

Sahîh şartlarını taşıyan, ancak râvisinin zabtı sahîh râvisine göre daha hafif olan makbul hadis.

Sahîh ve hasen hadisin şartlarından birini veya birkaçını taşımayan rivayet.

Hz. Peygamber’in söylemediği hâlde ona nispet edilerek uydurulmuş söz.

Bir hadisin sahîh olma niteliği; hadis usulünde asıl olarak “sıhhat şartları” terkibinde kullanılır.

Bir hadisin hem Buhârî’nin hem Müslim’in el-Câmiu’s-sahîh’lerinde yer aldığını bildiren terim.

Yalan üzerinde birleşmeleri düşünülemeyecek bir topluluğun her tabakada naklettiği, kesin bilgi ifade eden haber.

Mütevâtir derecesine ulaşmayan, zann-ı gālib ifade eden haber.

Senedinin herhangi bir tabakasında râvi sayısı bire düşen hadis.

Bir hadis metnini, râvileri sırayla anarak ilk söyleyenine ulaştırma işlemi — yani rivayetin nakil zinciri.

Senedin ardından gelen, Hz. Peygamber’in söz veya davranışını anlatan lafızlar — hadisin asıl gövdesi.

Senedi başından sonuna kopukluk içermeyen, her râvinin bir öncekinden bizzat aldığı hadis.

Muhaddislere göre tâbiînin, aradaki sahâbîyi atlayarak doğrudan Hz. Peygamber’den naklettiği hadis.

İsnadında sahâbîye varmadan önce bir veya daha çok râvisi atlanmış hadis.

Senedinin baş tarafından bir, birkaç ya da bütün râvileri zikredilmeden nakledilen hadis.

Yaş ve isnaddaki konum bakımından birbirine yakın râvilerin oluşturduğu nesil grubu.

Hadisi usulüne uygun biçimde öğrenen ve edâ terimlerinden biriyle nakleden kişi.

Bir râvinin sika sayılabilmesi için gereken iki temel şart: ahlâkî dürüstlük ve rivayette titizlik.

Hadis râvilerinin güvenilirlik yönünden tenkidini konu edinen ilim dalı.

Râvinin adâlet ve zabt sahibi, yani güvenilir olduğunu ifade eden ta‘dîl lafzı.

Râvinin genellikle güvenilir, bazan zayıf olduğunu gösteren, sikadan bir derece aşağı ta‘dîl lafzı.

Genel usulde delil olan hadis (sahîh + hasen); İbn Hacer’in Takrîb’inde ise zayıflığa komşu bir râvi mertebesi.

Yalan söylemekle itham edilen râviyi veya onun tek başına naklettiği rivayeti ifade eden ağır cerh terimi.

Hz. Peygamber’e mümin olarak erişen ve müslüman olarak ölen kimse; hadis râvilerinin ilk tabakası.

Sahâbî ile mümin olarak görüşen ve müslüman olarak ölen ikinci nesil; râvilerin ikinci tabakası.

Tâbiînle mümin olarak karşılaşan üçüncü nesil; ilk sistemli hadis eserlerinin tasnif edildiği tabaka.

Râvilerin hayatını ve güvenilirliğini kaydeden biyografi literatürü; hadis tenkidinin altyapısı.

Bir hadisin sıhhatini zedeleyen, çoğu zaman ilk bakışta fark edilmeyen gizli kusur.

Güvenilir bir râvinin, kendisinden daha güvenilir râvilere aykırı olarak tek başına rivayet ettiği hadis.

Ferd veya garîb sanılan bir hadisin, başka isnadlarla da nakledildiğinin ortaya çıkması.

Ferd veya garîb bir hadisin, i‘tibar sonucu bulunan ikinci bir isnadla gelen rivayeti.

Zayıf bir râvinin güvenilir râvilere muhalefeti sebebiyle zayıf sayılan hadis.