Sıhhat ve hüküm

Hasen

الحسن

Sahîh şartlarını taşıyan, ancak râvisinin zabtı sahîh râvisine göre daha hafif olan makbul hadis.

Tanım

Sözlükte “güzel olmak” anlamındaki hüsn kökünden gelen hasen, terim olarak “sahîh hadisin şartlarını taşımakla birlikte râvisinin zabtı sahîh hadis râvisine göre daha az olan hadis” demektir. Bu tanıma göre hasen, sahîh ile zayıf arasında yer alır, fakat sahîhe daha yakındır. Kelime II. (VIII.) yüzyılda sözlük anlamıyla kullanılmış, terim olarak ilk defa III. (IX.) yüzyılda Tirmizî tarafından kullanılmıştır.

İbnü’s-Salâh’ın taksimine göre hasen li-gayrihî, râvisi tam olarak tanınmayan (fakat gaflet veya yalanla itham edilmeyen) bir rivayetin benzer tariklerle desteklenerek hasen derecesine yükselmesidir; hasen li-zâtihî ise adâletiyle bilinen fakat zabtı tam olmayan râvinin rivayetidir ve destekleyici tarike ihtiyaç duymaz.

Tirmizî’nin sıkça kullandığı “hasen sahîh” tabiri, hadisin biri sahîh biri hasen derecesinde iki ayrı senedle gelmesi yahut farklı derecelerde birden fazla versiyonunun bulunması şeklinde açıklanır; farklı kalite seviyelerini tek etikette birleştirdiği için problemli sayılmıştır.

Âlimlerin çoğunluğu hasen hadisi dinî meselelerde delil kabul eder; bir kısmı ise kullanımını ahkâm dışı fezâil konularına sınırlar. Hasen hadisin çok bulunduğu temel kaynaklar Tirmizî’nin el-Câmi‘i ile Ebû Dâvûd, Nesâî ve İbn Mâce’nin Sünen’leridir.

İhtilaflı nokta

Hasenin tanımı hadis usulünün en tartışmalı başlıklarındandır ve kaynaklar farklı tarifler verir. Tirmizî’ye göre hasen, senedinde yalanla itham edilen bir râvi bulunmayan, şâz olmayan ve benzeri başka tariklerden de rivayet edilen hadistir. Hattâbî’ye göre senedi muttasıl, mahreci bilinen, râvileri meşhur olan ve fakihlerin çoğunun kullandığı hadistir. İbnü’s-Salâh, kendinden önceki tanımları uzlaştırarak ikili bir taksim yapmış; İbn Hacer’in “sahîh şartlarını taşıyan ama râvisinin zabtı daha hafif olan hadis” tanımı ise en çok kabul göreni olmuştur. Ayrıca üçlü taksimi (sahîh–hasen–zayıf) Tirmizî’nin mi başlattığı ayrı bir tartışma konusudur.

AnaAraKitapRâviKonuOlayKabile