حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، وَأَبُو الرَّبِيعِ الزَّهْرَانِيُّ، قَالَ أَبُو الرَّبِيعِ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ كَانَ مُعَاذٌ يُصَلِّي مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْعِشَاءَ ثُمَّ يَأْتِي مَسْجِدَ قَوْمِهِ فَيُصَلِّي بِهِمْ ‏.‏

Bu hadîsi Buhârî «Kitâbu's-Salât» ve «Kitâbül-Edep» de; Nesâî «Kitâbü's-Salât» ile «Kitâbü't-Tefsîr» de; İbn Mâce dahi «Kitâbü's-Salât» ta muhtelif lâfızlarla muhtelif râvîlerden tahrîc etmişlerdir. Rivâyetlerin mecmuu Hazret-i Muâz'ın yatsıyı bir defa Resûlüllah (sallallahü aleyhi ve sellem) 'in arkasında cemâat, bir defa da kavmine İmâm olarak kıldırmaya devam ettiğini göstermektedir. Bazı rivâyetlerde Hazret-i Muâzin kavmine akşam namazını kıldırdığı bildirilmiştir. Bu yâ hâdisenin tekerrüründendir. Yani bazen yatsıyı, bazen de akşam namazını küdırmıştır. Yahut yatsıya mecazen akşam namazı denilmiştir. Bazıları bu hadisle istidlal ederek; «Hazret-i Muâz'in kavmine kıldırdığı namaz, Peygamber (sallallahü aleyhi ve sellem) ’in arkasında kıldığı namazın aynidir.» demiş; «Ayni değildir» deyenlere bununla cevap vermişlerdir. Fakat Allâme Aynî bunlara bir kaç vecihle cevap vermiştir. Şöyle ki: 1- Bu hadîsle ihticâc etmek Resûlüllah (sallallahü aleyhi ve sellem) ’in vak'ayı bilib te ikrar buyurmasına bağlıdır. Halbuki Hazret-i Muâzm namaz kıldırdığını Resûlüllah (sallallahü aleyhi ve sellem) ’in duymamış olması caizdir. Binâenaleyh Muâz (radıyallahü anh) ’in o namazı devam üzere kıldırmasına ses çıkarmaması onu takrîr buyurduğuna delîl sayılmaz. 2- Niyyet bâtınî bir şeydir. Söylemedikçe kimse kimsenin niyetini bilemez. Caiz ki Hazret-i Muâz namaz fiillerini ve namazda kıraatin sünnet vechini Peygamber (sallallahü aleyhi ve sellem) ’den güzelce öğrenmek için namazı evvelâ onun arkasında nafile olarak kılmış; sonra kavmine dönerek aynı namazı onlara da farz niyeti ile kıldırmıştır. 3- El-Mühelleb'in beyânına göre Muâz hadisi Islâmın ilk devirlerine aittir. 4- İhtimal Hazret-i Muâz, Peygamber (sallallahü aleyhi ve sellem) ’in arkasında cemâat olarak gündüz namazlarını kılmış, kavmine İmâm olarak da yatsı namazını kıldırmıştır. Çünkü Ashâb'dan bazıları iş güç sahipleri olduğu için gündüz namazlarına devam edemiyorlardı. Bu itibarla Râvî, Hazret-i Muâz'ın ayrı ayrı vakitlerde kıldığı namazları haber vermiş olabilir. 5- Bu hadîs mensûhdur. Tahâvî diyor ki: «İhtimâl Hazret-i Muâz'ın aynı namazı iki defa kılması, farzların ikişer defa kılındığı zamanlarda olmuştur. Çünkü İslâmın ilk zamanlarında bu yapılırdı.» Tahâvî neshe delîl olarak Hazret-i İbn Ömer'den rivâyet edilen bir hadîsi göstermiştir. Mezkûr hadîsde: «Bir namaz, günde iki defa kılınamaz.» denilmiştir. Muâz (radıyallahü anh) ’in arkasında namazını bozan sfttm*Jdın olduğu ve namazını bozup bozmadığı ihtilaflıdır. Ebû Dâvud Tayâlisî'nin rivâyetinde bu zâtın Hazm b. Ebü "âlb olduğu söylenmiştir. Bâzı rivâyetlerde Haram b. Olduğu söylenmiştir. Hazret-i Haram, Enes b. Mâlik'le sıymış. Namazdan sonra hurma bahçesini sulamak niyetinde imiş. Bu sebeple namazdan ayrılarak yalnız kılmış ve bahçesine gitmiş. Daha başka isim söyleyenler de vardır. Bazıları namazdan çıkan zâtın namazını bozmadan saftan çıkarak aynı namazı kendi kendine tamamladığını söylemişlerse de Müslim 'in buradaki rivâyetinde namazdan selâm vererek çıktığı tasrîh edilmiştir. Nesâî 'nin bir rivâyetinde Hazret-i Muâz: «Sabaha çıkarsam bunu mutlaka Peygamber (sallallahü aleyhi ve sellem) ’e söylerim!» demiş ve sabahleyin söylemiş. Resûlüllah (sallallahü aleyhi ve sellem) de o zâtı çağırtmış. Kendisine: «Bu yaptığına sebep nedir?» demiş. O zât: Ya Resûlallah ! Ben gündüzün su taşıyan devemle çalıştım; geldiğimde namaza durmuşlardı. Hemen mescide girerek Muâz'la beraber namaza durdum. Fakat o filân ve filân sûreyi okudu. Ben de cemâatdan ayrılarak mescidin bir tarafında namazımı yalnız kıldım; demiş. Bunun üzerine Resûlüllah (sallallahü aleyhi ve sellem) : «Sen fettanını oldun ya Muâz? Sen fettânmı oldun yâ Muâz?» buyurmuşlar. Bir rivâyette üç defa «Fettan, fettan, fettan», demişdir. Bu takdirde cümle; «Sen fettansın» mânâsına olup, müptedâsı mahfuz haberdir. Ve te'kîd için üç defa tekrar edilmiştir. İbn Uyeyne rivâyetinde mezkûr cümle istifhâm-ı inkârı ile «Sen fettan mısın » şeklinde vârid olmuştur. Fettandan murâd; nefret ettirendir. Çünkü kıraati uzun tutmak cemâatin namazdan çıkmalarına ve cemaatla namazdan kerahet duymalarına sebep olur. Bazıları fettan sözü ile azap vermek mânâsı kastedilmiş olabileceğini söylemişlerdir. Zîrâ Hazret-i Muâz uzun okumakla cemaata azab vermiştir. Bu kelime «fâtin» şeklinde dahi rivâyet edilmiştir.

Künye

Sıhhat Değerlendirmesi